حامیان طبیعت پاک

.

 

 

با توجه به اصل چهاردهم و پانزدهم« اصول پایه نقش وکلا» مصوب هشتمین گنگره ملل متحد درباره پیشگیری از جرم و رفتار با مجرمان سال  1990 که بیانگر      « جایگاه وکلا در گسترش آرمان دادگری و ارج نهادن به حقوق شهروندی و آزادیهای اساسی مورد شناسایی حقوق داخلی و فرا داخلی و انجام وظیفه بر پایه قانون و استانداردها و موازین اخلاقی شناخته شده حرفه وکالت و وفاداری به حقوق موکلین »است و ضمن پافشاری بر اصل 12« اصول راهنمای نقش دادستانها »مصوب 1990 که بر «انجام وظایف بی درنگ و منصفانه و پشتیبانی از حقوق بشر و منافع عامه و تضمین عملکرد مناسب نظام عدالت کیفری» پافشاری میکند ، به آگاهی می رساند ::

 

 الف) چکیده رخداد:

 در روزهای پایانی سال 90 تصرف حدود 740 هکتار از زمین های منطقه ی حفاظت شده ی جاجرود (هم مرز با منطقه ی پارک ملی خجیر) آغاز شد که اقدامی قانون گریزانه و بر خلاف مصالح عمومی ملت ایران و فراهم آوری زمینه ای برای زمین خواری است. این در حالی است که مجموعه منطقه های جاجرود، خجیر، و سرخه حصار با پیشینه ی حفاظتی بیش از دویست و پنجاه سال، بستری جایگزین ناپذیر و با ارزش برای بخشی از سرمایه های ملی گیاهی، جانوری، و ژنتیکی کشور و فراهم کننده ی فضای تنفسی در شرق این کلانشهر بوده و از رشد افقی شهر، و بارگذاری اضافه بر این منطقه که هم اینک نیز از کمبود آب، امکانات شهری، و نبود هوای سالم در رنج است، جلوگیری می کنند.

 

الف) عدم انطباق تخریب محیط زیست با آموزه‌های مذهبی.

پرهیز از تخریب محیط زیست، در همه ادیان سفارش شده است. در کتاب گاتها (سروده‌های زردشت پیامبر)، بر حفاظت از محیط زیست تاکید شده و در کتاب مینوی خرد، زمین آبادان و سرسبزی که ویران و خشک شود، مورد سرزنش است. در کتاب وندیداد، چهارمین مرحله از مراحل ششگانه آفریدن زمین توسط خداوند (اهورا مزدا) آفرینش گیاه است و در کتاب یشتها، هر یک از عناصر محیط زیست (آتش، آب، زمین، باد، گیاه و جانوران دارای ایزدبانو بوده است و این‌ها، نشان از اهمیت طبیعت جاندار و بی‌جان در فرهنگ مذهبی ایرانیان دارد. در دین انسانی و مبین اسلام نیز بر لزوم حفاظت از محیط زیست تاکید شده و در کتاب آسمانی قرآن مجید و روایات نقل شده از معصومین که درود خدا بر آنان باد، پاسبانی از محیط زیست، یک وظیفه و تکلیف شرعی است.

خداوند در آیه 61 سوره هود می‌فرماید:

«... انشاکم من الارض و استعمرکم فیها»

در آیه‌های 16 تا 22 سوره حجر نیز فرموده است:

«و انشانا فیها من کل شیء موزون...»

به تعبیر دیگر، پروردگار در آیات فوق و آیه‌های 22 و 13 سوره‌ای سلات، هشتم از سوره رعد، سوم از سوره‌ فرقان و... بر آبادان کردن زمین و لزوم قدردانی از نعمات خداوندی و حفظ و پاسداری از منابع طبیعی و آفریده‌های خدا، تاکید کرده است. بنابر این نگرش به طبیعت، یک تفکر دینی و ماورایی می‌طلبد و بر این اساس باید با هر گونه اقدام مخرب طبیعت مقابله کرد پیامبر بزرگوار اسلام حضرت محمد (ص) می‌فرماید:

«تحفظوا من الارض، فانها امکم» حرمت زمین را بدارید و از آن حفاظت کنید که به منزله مادر شماست. براساس روایات منقول در کتاب منیف وسائل الشیعه، شیخ حر عامری و نیز بحارالانوار علامه مجلسی و الکافی فی الفقه (اثر شیخ حلبی)، تخریب محیط زیست و قطع درختان و به آتش کشیدن آن، حتی در جنگلها، منع شده است چه رسد در شرایط عادی تا به استناد «الضرورات تبیح  المحذورات» قائل به جواز آن باشیم.

طبیعت، به ویژه گیاهان و درختان، نعمتهایی‌اند که از برای همه نسلهاست و به تعبیری «و الارض وضعها للانام» .

قواعد اتلاف، تسبیب و لا ضرر و لاضرار و حتی تسلیط نیز دلیل محکمی بر ممنوعیت و حرمت تخریب محیط زیست و قطع درختان و گونه های گیاهی و از میان بردن زیست بوم جانوران  است که نه تنها برای نسل امروز بلکه برای همه نسلهای آینده است.

ب) عدم انطباق قطع درختان جنگلی با مقررات الزام‌آور بین‌المللی:

 تعرض به منطقه حفاظت شده جاجرود ، با مواد قانونی کنوانسیونهای بین‌المللی که ایران بدان پیوسته و به استناد ماده (9) قانون مدنی و اصل 77 قانون اساسی، لازم الاجراء و لازم الاتباع است، در تعارض است. افزون بر این، اقدام مزبور، با بیانیه‌ها و اصول کلی حاکم بر حقوق بین‌الملل و مقررات مربوطه، انطباق ندارد.

دولت ایران با عضویت در "اتحادیه ی جهانی حفاظت" که هدف آن «ترغیب، تشویق و کمک به جوامع سراسر جهان برای حفظ یکپارچگی و تنوع طبیعت و تضمین هر گونه استفاده ی معقول و منصفانه از منابع طبیعی» است؛ همچنین با عضویت در "کنوانسیون تنوع زیستی" که هدف آن «حفظ تنوع زیستی، استفاده ی پایدار از گونه ها، و سهیم شدن عادلانه و برابر در مزایای حاصل از کاربرد منابع ژنتیکی است»؛ عضویت در "کنوانسیون تغییرات آب و هوا"؛ و عضویت در "کنوانسیون حمایت از گونه های وحشی مهاجر" که نخستین بند از مقدمه ی آن اشعار می دارد: «جانوران وحشی در اشکال بی شمارشان، بخش غیر قابل جایگزین سیستم طبیعی کره ی زمین را تشکیل می دهند که باید به نفع بشریت حفظ شوند... و تمامی نسل های بشر باید منابع کره ی زمین را برای نسل های آینده حفظ کنند...» متعهد و ملزم به  نگهبانی  همیشگی بخش هایی از سرزمین خود به شکل طبیعی و دست نخورده است در حالیه تصرف منطقه حفاظتی جاجرود مغایر با کنوانسیونهای تعهد آور قانونی فوق بوده و موجب برهم زدن زیست بوم منطقه و تنوع زیستی گونه های جانوری(پلنگ،آهو،قوچ وحشی)و پرندگان مهاجر حمایت شده و در معرض انقراض و نیز تاثیر ویرانگر بر رودخانه جاجرود و گونه های آبزی و خزندگان و نیز بازمانده های گونه های گیاهی پسته و بادام وحشی  و دیگر درختچه های جنگلی منطقه دارد.

 

اصل دوم از بیانیه استکهلم مصوب 1972 (کنفرانس سازمان ملل متحد در باره محیط زیست) مقرر می‌دارد: «منابع طبیعی زمین، شامل هوا، ‌آب، خاک، گل‌ها و گیاهان و مخصوصاً نمونه‌های مشخص اکوسیستم‌های طبیعی، باید برای استفاده نسلهای کنونی و آینده با برنامه‌ریزی دقیق و مدیریت مناسب، محافظت شوند.»

اصل بیست و سوم بیانیه ریو (دستور کار قرن 21 مصوب 1992) اشعار داشته است: «امکان بهره‌برداری از محیط زیست و منابع طبیعی برای انسان محدود است. بنابر این باید این منابع تحت نظارت و حفاظت قرار گیرد.»

در فصل 27 دستور کار قرن بیست و یک (ریو) ، بر نقش خطیر سازمانهای غیردولتی بر حفاظت از محیط زیست، تاکید شده است.

در بیانیه «اصول حفاظت از جنگلها (ریو 1992 مصوبه اجلاس زمین بر حفاظت از کلیه جنگلها و گونه های گیاهی  تاکید شده است بند هـ مقدمه این بیانیه مقرر می‌دارد: «تمامی جنگلها چه مصنوعی و چه طبیعی در هر منطقه جغرافیایی (سردسیر، گرمسیر، معتدل و... از حمایت و حفاظت برخوردارند و بر توسعه پایدار آن تاکید می‌گردد.»

بند «د» اصل ششم بیانیه مذکور می‌گوید: «نقش جنگلهای مصنوعی و کاشت گیاهان کشاورزی و دائمی به عنوان منابع پایدار سازگار با محیط زیست و تجدید شونده انرژی و مواد خام صنعتی شناخته شده، گسترش یافته و تشویق گردد. نقش اقدامات فوق در حفظ فرایندهای هر اکولوژیکی، تقلیل فشار بر جنگلهای دیگر و قدیمی ایجاد اشتغال، توسعه منطقه‌ای با مشارکت مناسب مردم بومی باید شناخته شده و تشویق شود.»

مقدمه کنوانسیون بیابان زدایی مصوب 1994 پاریس (1/11/1375 مجلس شورای اسلامی)، بر نقش ویژه سازمانهای غیردولتی NGOها، تاکید کرده و به استناد ماده (1) این کنوانسیون، بیابان‌زدایی را تشویق و بیابان‌زایی را که تخریب سرزمین در مناطق مختلف از طریق کاهش یا از بین بردن توان تولید زیست‌شناسی یا اقتصادی و ترکیب اراضی دیم، آبی،‌ مرتع و جنگل و... می‌باشد، ممنوع دانسته و برلزوم جلوگیری از آن اصرار دارد.

به استناد ماده ششم کنوانسیون تنوع زیستی (ریو دو ژانیرو 1992 مصوب 1375 مجلس شورای اسلامی)، حفاظت و بهره‌گیری پایدار از اکوسیستم‌ها (مجموعه‌ای پویا از گیاه و جانداران و محیط پیرامون آن) ضروری بوده و بر پاسیبانی از آن، تاکید شده است.

با توجه به مراتب فوق،‌ مناطق حفاظت شده زیست محیطی ، مورد حمایت حقوق بین‌الملل و کنوانسیونهای مربوطه که ایران نیز بدان ملحق شده می‌باشد و در نتیجه، هر گونه تخریب جنگل و قطع درخت از دیدگاه حقوق بین‌الملل و مقررات آن که با توجه به تصویب موارد پیش گفته در حکم قانون است ممنوع بوده و توقف این عملیات ضروری است.

ج) ممنوع بودن ویرانگری منطقه های حفاظت شده از منظر قوانین داخلی:

1-به استناد اصل پنجاهم قانون اساسی ج.ا.ا، «در جمهوری اسلامی ، حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسلهای بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه ای عمومی تلقی می گردد.از این رو فعالیتهای اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع است .» به استناد  تبصره ی 4 ماده ی 31 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع «پارک های وحش و منطقه های حفاظت شده قابل واگذاری به غیر نیست».  همچنین هر گونه تغییر حدود در منطقه های حفاظت شده و پارک های ملی، طبق ماده ی 3 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست و مواد 8 و 11 آیین نامه ی اجرایی این قانون، منوط به تصویب شورای عالی محیط زیست است که در مورد تصرف 740 هکتار یاد شده، چنین مصوبه ای ارایه نشده و  جایگزین ساختن هر کمیسیون یا نهاد دیگر به جای شورای عالی محیط زیست جهت تصمیم گیری در موارد فوق، مستلزم تصویب مجلس شورای اسلامی و تایید شورای نگهبان است که تا کنون چنین تغییری در مقررات مربوطه به تصویب نرسیده است افزون بر اینکه شورای عالی محیط زیست نیز اساسا نمی تواند این مناطق را  به  دیگران واگذار کند.

همچنین به استناد  ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، نه تنها محیط زیست جاندار بلکه محیط  زیست بیجان نیز مشمول قواعد حقوق محیط زیست هستند.

2ـ بر اساس قانون الحاق یک تبصره به ماده (2) قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگلها و مراتع مصوب 21/2/84 که مقرر می‌دارد:

«جنگلهای دست کاشت و یا جنگلها و مراتعی که در اجرای وظیفه احیاء و توسعه منابع طبیعی از قبیل طرحهای جنگلداری، مرتع‌داری، بیابان‌زدایی، طرحهای مدیریت منابع طبیعی و یا طرحهایی که با مشارکت اشخاص حقیقی و حقوقی برای توسعه منابع جدید ایجاد شوند و همچنین پارکهای جنگلی و خزانه‌های تولید نهال و بذر جنگلی و مرتعی (نهالستانهای عمومی، ایستگاههای تولید بذر و نهال) در محدوده منابع طبیعی یاد شده در حکم منابع مذکور در این ماده می‌باشد.»

3ـ طبق مفاد لایحه حفظ و گسترش فضای سبز شهرها مصوب 1359 که حفاظت از فضای سبز شهری را ضروری و عاملان بر هم زدن تعادل محیط زیست شهری را، هر کس که باشد، مستحق مجازات می‌داند.

4ـ مستند به بند الف ماده 62 قانون برنامه چهارم توسعه که ناظر بر جلوگیری از هر گونه اقدام منجر به آلودگی هوا می‌باشد. بدیهی است که  بر هم زدن زیست بوم گونه های گیاهی و جانوری منطقه حفاظت شده جاجرود،  موجب افزایش آلودگی هواست، در نتیجه باید از عملیاتی شدن جلوگیری نمود.

5ـ بر اساس بند هـ ماده 69 قانون برنامه چهارم توسعه مصوب 1383 که بر توسعه فضای سبز و جنگلهای دست کاشت تاکید کرده است. واضح و مبرهن است که ویرانگری  منطقه حفاظت شده جاجرود  ، اقدامی منافی با توسعه فضای سبز بوده ، در تنافر با سیاست‌های زیست محیطی نظام جمهوری اسلامی ایران در برنامه  پنجم  توسعه است.

6ـ به استناد آیین‌نامه نحوه بررسی و تصویب طرحهای توسعه و عمران محلی ـ ناحیه‌ای، منطقه‌ای و ملی و مقررات شهرسازی و معماری کشور مصوب 20/10/1378 که جهت هر گونه طرح، تشریفات خاصی را در نظر گرفته است این در حالی است که طرح تصرف و ساخت و ساز در  منطقه حفاظت شده جاجرود  صرفنظر از غیرقانونی بودن آن، از مجرای پیش‌بینی شده در آیین‌نامه مزبور هم تبعیت ننموده است.

7ـ طبق بند ج ماده (2) آیین‌نامه اجرایی لایحه قانونی واگذاری اراضی در حکومت اسلامی مصوب 1359 که مشعر بر غیرقابل واگذاری بودن پارکهای جنگلی و منطقه های حفاظت شده  است چه رسد به تخریب و انهدام آن!!!

 

عالیجناان  ارجمند   آگاهند که  ،  همگی حقوق بنیادین آدمی   همچون حقوق مدنی و سیاسی یا حقوق اجتماعی و فرهنگی  مانند حق بهداشت،  آموزش، آزادی اندیشه  و... در پرتو  بهره مندی از محیط زیست سالم شکوفا می گردند. امنیت انسانی ، اجتماعی  و     ملی و  جهانی   در گرو  ایمنی محیط زیست    ماست.

 عالیجنابان ارجمند آگاهند  که  امروزه  امنیت زیست محیطی یکی از ستونهای  راهبردی کلان در کشورهای  پیشرفته  جهان بوده  و  برخورداری هر کشور از  جایگاه بالای ایمنی زیست محیطی  نشانگر « به زمامداری»    و گذر از  انسان محوری  به   زیست مداری و ارج نهادن به حقوق همبستگی است.

8.بنابر موارد پیش گفته و با توجه به بند چ ماده چهارم آیین‌نامه اجرایی ماده 182 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی مصوب 1381 هیات وزیران ، و نگر به اینکه عنصر معنوی جرم ارتکابی و قصد فعل و نتیجه از سوی مشتکی عنهم محرز بوده و با عنصر مادی فعل ارتکابی همگونی داشته است و بر پایه آیه های کریمه قر آنی درباره دادگستری و میانه روی  همچون «اعدلو هو اقرب بالتقوی » و همچنین قواعد فقهیه همچون «لا ضرر ولا ضرار فی الاسلام »و   «من اتلف مال الغیر  فهو له ضامن» و حقوق بنیادی چون حق دادرسی عادلانه، حق برخورداری از محاکمه منصفانه، حق برابری و رفتار دادگرانه  در پیشگاه قانون ، حق برخوداری از محیط  زیست سالم و حق توسعه پایدار،حق برخوداری از رفتار آزادمنشانه و مستقل قضات  موضوع بند چهاردهم اصل سوم و نیز  اصل های 20، 31 ، 40 ، 47 ،156 قانون اساسی و مواد 7 و 17 اعلامیه جهانی حقوق بشر، مواد 14 و 17 و 26 میثاق حقوق مدنی و سیاسی مصوب 1354، ماده 11 میثاق حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی مصوب 1354، ماده 12 اعلامیه جهانی مدافعان حقوق بشر، اصل ششم اصول پایه قوه قضاییه مصوب 1985 و مواد570 ، 677 ، 690 و 691 قانون مجازات اسلامی و مفاد ماده 3 قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب مصوب 15/4/1373 و مواد 43 ، 164 ،166 ، 183 و 193 ق.آ.د.ک دیگر موادّ قانون مجازات اسلامی و مواد 19،24،51 ،65 ،73،74،78،112،132،149،185،193و دیگر مواد قانون آیین دادرسی کیفری و همچنین مفاد نگریه مشورتی شماره 1145/7 مورخ 23/2/1382 اداره حقوقی قوه قضاییه که می گوید : «با توجه به اینکه صدور دستور موضوع تبصره یک ماده 690ق.م.ا فوریت داردممکن است این دستور در مرحله تحقیقات مقدماتی و قبل از تکمیل و آماده شدن پرونده برای صدور رای صادر گردد....» و نگریه شماره 2592/7 مورخ 23/5/1364 اداره حقوقی که می گوید: «در اجرای دستور متوقف ماندن عملیات متجاوز، وظیفه مامورین انتظامی این است که به نحوی اقدام نمایند که متجاوز تجدید تجاوز ننماید.»  رسیدگی به  موضوع  و بررسی ابعاد  حقوقی و  کیفری  آن ضروری است ...

 

به نام جهاندار یزدان پاک

سال هشتاد است و نه افزون به آن                        مهر ایزد گشته افزون در جهان

روز دوم ، ماه آذر، سال ببر                                 آریانا اندر آمد زیر ابر

خاندان از نور او تابنده شد                              دیدگان از مهر او فرخنده شد

خانمان از نور این والا تبار                               گشته تابان با مهین ذوالفقار

کوروش آن شاه بزرگ بخردان                           سرور و سالار شاهان جهان

شهسواران و بزرگان و ردان                           نیک مردان و زنان و سروران

شاه طوس و مرد فردوس برین                       شاعر ایرانی ایران زمین

باقر و صادق ، علی و هم جواد                         احمد و مهدی، حسین و هم عماد

صدرخوبان و حبیب مهتران                            حامد یزدان ، حنیف سروران

اقدس شیران و زهرای جهان                         یاسمن سادات و شاه دلبران

هریکی شادان و لب یاد خدا                          آریانا را نمودندی دعا

همچنان شیری بود غرنده سا                        همچو خورشیدی بود رخشنده سا

نام نیکش در دل افسانه است                       زانکه ایران زاده ای فرزانه است

گرز فرهادی بود در دست او                       چون فریبرزان بود بی گفت و گو

زهره خوش سازد سرود دلبری                        مهر یزدانی و شور نیرمی

چون شهاب آمد همی بر آسمان                    مرغ شاهینی بود او پر توان

همچو موسی و سلیمان نبی                        کم زند از خویشتن لاف منی

سایه طوبی به باغ ایزدی                           جامه دیبا به راغ سرمدی

هدیه از سوی خدا باشد همی                       گر رضا داری بود او مرهمی

بر گل و بر دشت و بر باغ و سمن                 بر دل و بر جان و راغ و یاسمن

چون نشیند هر کسی بر بام دوست              این همه نیکی همه الهام اوست

مهر یزدانی به او تابنده است                    شور ایرانی او تابنده است

دانش و جان و خرد مرهون او                   دین و داد خسروی در خون او

نام نیکو دارد و پندار نیک                           جام نیلو دارد و کردار نیک

گفتنی ها هرچه گوید او سزاست          در همه شهنامه ها نامش رواست

در دلیری چون نریمان است همی        همچو شیر است و غزلخوان است همی

رستم دستان چو آید پیش او                       دلبری جوید ز او بی گفت و گو

با لبی خندان و دل دریا نشان                     سوی صحرا می رود دامن کشان

دین احمد را کند گر یاوری                       در ره ایزد کند هم باوری

دین و دانش دارد و رامشگری                     جام جمشید و سرود پهلوی

ارغنون و ساز و قانون و رباب                     گر نوازد میبرد از دیده خواب

شاهد و جام می و جام شراب                     همچو نیلوفر بود بر روی آب

چون مبینا نور یزدانی نهاد                           همچو نورا، نور سبحانی دهاد

چون رومینا باشد از ذات خدا                       مهر یزدان از وجودش کی جدا؟

بنده عشق است و عشق لم یزل                 در وجودش شعله دارد از ازل

همچو آن بانو که نامش پانته آست      مهر و نیکی در نهادش منتهاست

همدلی دارد به دین مصطفی                 هم به زرتشت و علی و مجتبی

هم به تورات و اوستا و زبور         هم به قرآن و به انجیل فخور

رازی و فارابی و میرکبیر                       پور سینا، حافظ روشن ضمیر

مولوی و سعدی و صدرای پیر             شیخ طوسی، سهرودی دلیر

گاندی و گالیله و منتسکیو                   جامی و خیام و اسمیت و روسو

صاحب شهنامه و افسانه ها                   شاه طوس و رستم و تهمینه ها

جملگی باشند او را مقتدا                                         در ره دین و حقیقت رهنما

بر سریر شهسواری او سترگ                                   همچو پوران، دخت آن شاه بزرگ

شهریاران بر سرای او درند                                    شهسواران از پی او می روند

او به قانون و شفا هم باور است                                 او به کانون خدا هم داور است

او نشانی دارد از گرد آفرید                                آنکه شمشیرش دل دشمن درید

مهرنازان جهان را یاور است                                مهرسایان و ردان را داور است

قبله گاهش کعبه و تاک کنشت                           سجده گاهش وعده بر خاک بهشت

راه ایزد را نوردیدن سزاست                                    پیروی از راه دین بر وی سزاست

زانکه دریاباری و ایرانی است                                 آریایی زاده و وشتانی است.

سالها پیش که اندیشه کوشش در راه پاسداری از محیط زیست را در سر میپروراندم، هرگز نمی اندیشیدم که روزی خبرهای ناگوار زیست محیطی در کمتر از پنج سال آسمان پاک زیست سپهر ایران را تیره گون سازد...تالاب پریشان ،تالاب هامون ، نخستین زنگ خطرهای رخدادهای ناگوار بود که به هیچش گرفتند و این بار داستان خشکیدن تالاب گاوخونی بر سر زبانها افتاده است که یکی از مهمترین زیست سپهرهای فلات مرکزی ایران بود...دریاچه ارومیه نیز در حال خشکیدن است و دریاچه زاینده رود داستانی پر آبچشم....داشتن طبیعت پاک و محیط زیست پیوندی ناگسستنی با حقوق فطری آدمیان دارد اگر آدمشان بشمارند....توسعه پایدار که در اصل پنجاهم قانون اساسی بدان سفارش شده بر حقوق همه نسلها پافشاری نموده و ما دریغ و صد افسوس که حقوق نسل خود را نیز پایمال کرده ایم...ریزگردهایی که در کشور همسایه بر می آمد اکنون در سرزمین خودمان تولید میکنیم و شاید آنکه صد قافله دل همره اوست،..این را نیز سند افتخار میهن بر شمارد که در تولید ریزگرد نیز به خودکفایی رسیده ایم....؟؟؟؟؟با خشک شدن تالاب گاو خونی و دست بر دست گذاشتن نا پاسخگویان و نیز خشکیدن دریاچه ارومیه که خبر آن تا چندی دیگر بر رویه نخست روزنامه ها نقش میبندد ، فرزندان مرز پر گهر ریه هایشان را پر ز ریزگردهای داخلی خواهند نمود ....چه کسی باید تاوان این همه نابخردی و ستم بر پیر و جوان و که و مه را دهد؟ تا به کی دست بر دست گذاشتن؟  فرصتی نیست....چه باید کرد؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

- آموزش تنوع زیستی و جایگاه سازمانهای مردم نهاد:

کارکرد سازنده آموزش و سازمانهای مردم نهاد در گسترش فرهنگ پاسداری از  تنوع زیستی  و محیط زیست جاندار و غیر جاندار نیز بر هیچ کس پوشیده نیست.  ماده 12  و 13 کنوانسیون تنوع زیستی بر وظیفه دولتهای عضو این عهدنامه در آموزش مفاهیم پایه ای تنوع زیستی و تشخیص، حفاظت و استفاده پایدار از تنوع زیستی و توسعه برنامه های آموزشی و پژوهشی و گسترش آگاهی عمومی و برنامه های آموزشی و آگاهی رسانی رسانه ای  تاکید کرده است. اصل نوزدهم بیانیه کنفرانس سازمان ملل درباره محیط زیست و انسان (بیانیه 1972 استکهلم )  نیز بر همین مساله  و آموزش همه جانبه حقوق محیط زیست  و حق برخورداری مردم از محیط زیست ، تاکید و آنرا ابزاری بسیار مهم برای ایجاد حس مسوولیت پذیری  انسانها دانسته  است.

همچنین فصل 27 منشور زمین (دستور کار قرن 21 )بر  جایگاه بلند سازمانهای مردم نهاد و پشتیبانی از آنها در پیشبرد آرمانهای جنبش جهانی پاسداری از محیط زیست گواهی نموده است.. تشکل های حامی طبیعت پاک در صورت توجه قانونگذار ، بسیار حساستر از دولت به مسائل زیست محیطی  توجه نشان می دهند.از بعد اقتصادی ،دولت موظف به محدود کردن فعالیت های زیان بخش اقتصادی و زیان رسان به محیط زیست است . جابجایی کارخانه ها به بیرون از شهرها، تعیین بودجه جهت حمایت از تشکل های پاسبان طبیعت (NGO های زیست محیطی و توسعه پایدار)،  سیاستگزاری های اقتصادی مناسب جهت پاسداری از تنوع زیستی و ... ازمهمترین برنامه های دولت باید باشد. NGO ها تبلور اصل مشارکت مردمی و یکی از پایه های مردم سالاری نوین به شمار می آیند که بی توجهی به آنان، به معنای زیرپاگذاشتن مردم سالاری و همبستگی ملی است . به استناد برنامه کار قرن 21 که در چهاردهم ژوئن 1992 در ریودوژانیرو  برزیل به تصویب رسید،کلیه کشورهای جهان باید در بالاترین سطح در زمینه توسعه و محیط زیست همکاری کنند و با مواردی ویرانگری چون فقر و بیسوادی، فقدان بهداشت، نابودی تدریجی اکوسیستمها  و  نابرابری های اجتماعی و اقتصادی که  فشار فزاینده مخربی بر کره زمین و محیط زیست آن میگذارد مبارزه کنند. فصل 35 و 36 دستور کار قرن 21 بر نقش دانشها در درک و شناخت کره زمین  و گسترش و تداوم زندگی پاک تاکید کرده  و آموزش و آکاهی عموم مردم  به ویژه کودکان  را  به گونه ای که  محتوای آموزش های آنان آموزشهای مربوط به زیست و توسعه را در برگیرد، بایسته می داند. روشن است که  در آموزش این مفاهیم و راهکارهای رویارویی با آن پژوهشگرانو آموزشگران  نقش بسیار ارزنده ای دارند. موضوعی که متاسفانه  این بزرگواران فرصت بسیار کمی را بدان اختصاص می دهند.

- مسوولیت بین المللی دولتها در حفاظت از محیط زیست و تنوع زیستی :

کنوانسیون  تنوع زیستی مصوب 1992 اجلاس زمین  ریو دوژانیرو  که ایران نیز به موجب ماده واحده  مصوب 1375 مجلس شورای اسلامی به آن پیوسته از مهمترین مقررات بین المللی  است که بر مسوولیت دولتها در پاسداری از زیستگاههای طبیعی و توسعه ظرفیتهای علمی و فنی مربوط به تنوع زیستی و زیست بومهای زمینی ، دریایی و همچنین رفع نیازهای غذایی، بهداشتی و دیگر نیازهای جمعیتی رو به رشد جهان  و تشیق هکاری های بین المللی  برای حفظ تنوع زیستی و بهره گیری پایدار از گونه ها تاکید کرده است. همچنین دیباچه کنوانسیون تنوع زیستی یکی از زیر ساختهای همداستانی دولتها در تصویب این کنوانسیون  را در کنار پروا داشتن به ارزش ذاتی تنوع زیستی و ارزشهای اکولوژیکی، ژنتیکی، اجتماعی، اقتصادی،علمی، آموزشی، فرهنگی، بازآفرینی و زیبایی شناسانه تنوع زیستی و اجزای آن ، شناخت جایگاه  ارزشمند زنان در نگهبانی و کاربرد صحیح تنوع زیستی و تاکید بر نیاز به همدستی فراگیر زنان در همه رویه های سیاستگزاری و اجرایی برای نگهبانی از تنوع زیستی دانسته است.

زیر بنای اندیشه مسوولیت بین المللی پاسداری از محیط زیست ، اصل نقض وظیفه  است . به موجب این اصل که نخستین بار در سال 1928 میلادی در قضیه داوری بین آمریکا و کانادا که منجر به محکومیت کانادا به دلیل ورود خسارات ناشی از عملیات مربوط به ذوب مواد صنعتی اموال آمریکا در کلمبیا شد، هر دولت موظف به جلوگیری از اعمالی است که موجب وارد آمدن آسیب و خسارت به اموال اشخاص در قلمرو کشوری دیگر می شود. اصل 21 بیانیه 1972 استکهلم به این موضوع  اشاره  کرده  است.

گفتنی است: از تصویب بیانیه استکهلم که بر نقش بنیادی انسانها در نگهبانی از محیط زیست، منابع طبیعی زمین برای نسلهای آینده و تعادل بوم شناختی زیستکره از راه جلوگیری از گسترش آلودگی در آب، هوا، خاک و رویارویی با پدیده گرمایش زمین پافشاری  و آدمی را شکل دهنده طبیعت پیرامون خود معرفی کرده ، نزدیک به چهل سال می گذرد. شورای حکام برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (unep- -) از 1972  میلادی تا کنون نشستهای  بسیاری برگزار کرده و بیانیه های گوناگونی صادر نموده است. بسیاری از کشورهای حاضر در این اجلاس به کنوانسیون  1987 وین برای حفاظت از لایه ازن پیوسته  و متعهد شده اند تا از ویرانگری آن پرهیز نموده و پژوهش های بنیادی برای جلوگیری از نابودی لایه ازن به کار گیرند. از برگزاری همایش زمین و صدور بیانیه ریو که در آن بر پاسداری محیط زیست و توسعه ، بهینه سازی فرآوری و مصرف جهانی و به کارگیری ضمانت اجراهای مبارزه با آلودگی محیط زیست پافشاری شده ، نزدیک به بیست سال می گذرد.

گفتنی است :بیست سال پیش کنفرانس ریو دو ژانیرو برزیل 1992 به تصویب رسید که در آن،گرم شدن هوای زمین به عنوان یک دشواره زیست محیطی مطرح شده و سرانجام هنگامیکه  در کنفرانس زمین +5،  دستور کار قرن 21 تحت عنوان توسعه پایدار در نیویورک 1997، هفت مساله عمده( انتشار گازهای گلخانه ای ، آلودگیهای سمی و مواد زاید آبهای شیرین ،جنگلها ،ذخایر ماهیان ،خاکهای زراعی ، رشد بی رویه جمعیت ، عمیق شدن اختلاف بین فقیر و غنی ، قطع درختان جنگلی به صورت انبوه ،انتشار زایدات ناشی از صنعت )که می بایست دولتها در برابر آن مسوولیت داشته باشند عنوان شد. موضوعاتیکه همگی به نوعی تهدید کننده تنوع زیستی و محیط زیست بوده و موجب اثرگذاری زیانبار بر  چرخه زیست بوم ها و جمعیتهای درونی گونه های طبیعی و منابع ژنتیکی میشوند.

گفتنی است : مهمترین سند در خصوص تغییرات آب و هوا مدتهاست که در صنعتی ترین کشور جهان-نیو یورک 1992- به تصویب رسیده است. سندی که  به مسوولیت مشترک و  نیز جداگانه کشورها در راستای کاستن از اندازه تولید  گازهای گلخانه ای همچون متان، دی اکسید و مونوکسید کربن، ساختن حفره های برون بر این گازها از جوّ اتمسفر و همچنین توسعه پایدار اجتماعی و اقتصادی-که همگی تهدید کننده تنوع زیستی به شمار می آیند- اشاره کرده و حتی در بند هشتم ماده 4 آن بر نقش بیشتر کشورهای پیشرفته و صنعتی جهان در پاسداری از ترکیب جو اتمسفر  و بایستگی همیاری این کشورها با کشورهای در حال توسعه  و در معرض خطر  تاکید کرده است.  از تصویب پروتکل کیوتو در مورد کنوانسیون تغییرات اقلیمی بیش از ده سال می گذرد. سندی که به موجب ماده دوم آن بر ارتقای فعالیتهای پایدار مدیریت جنگلها ، جنگلکاری و ایجاد جنگلهای جدید و محدود کردن و یا کاهش گاز متان با بهبود مدیریت مصرف انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای تاکید و به موجب ماده نهم آن بر  تدوین برنامه های ملی تعدیل کننده تغییر آب و هوا جهت دستیابی به مکانیزم توسعه پاک پافشاری شده و در نهایت به آنجا رسیده اند که در بیانیه اجلاس جهانی توسعه پایدار-ژوهانسبورگ-2002   به تخریب محیط زیست ، گسترش بیابان زدایی، کاهش آبزیان، اثرات نا مطلوب تغییرات آب و هوا در بند 12 گواهی شده است.

اما برای ازبین بردن فاصله ها و جنگها، آزمایشهای اتمی جنگجویانه، نابودسازی جنگلها و هزاران پدیده ویرانگر ترکیب جوی زیستکره، چه اندیشیده شده؟ نتایج عملی و عینی این همه سند در این خصوص چه بوده است؟  آیا سردادن بیانیه ها، هشدارها و شعارهای دیگر در محکومیت تغییرات آب و هوا با داشتن لبخندی بر لب  و سرخوشی عمل به وظایف به اصطلاح بشردوستانه کافی است؟ در برابر آب شدن یخچالهای زمین و به زیر آب رفتن جزیره کشورها و مردمانشان، زایمانهای غیرطبیعی به جهت آلودگی بیش از پیش جو زمین، آثار بمبارانها و جنگهای چند سال گذشته بر تعادل آب و هوای زمین که با کمال تاسف پس از  امضای بسیاری از اسناد حقوق بشری فوق رخ داده چه اقدامی انجام یافته است؟ آیا نگرش سیاسی و اقتصادی به حقوق بشر  با کرامت والای انسانی همگون است؟  در این برهه از زمان شاید آنها که منافع جهانی و حقوق همبستگی را  بر هر چیز دیگر به جهت نداشتن وابستگیها و دلبستگیها روزمره برتری می دهند، سازمانهای مردم نهادند که هم در بیانیه ریو و هم در کنوانسیون  مقابله با تغییرات جوی آب و هوا به نقش اساسی آنها اشاره شده است.

تنوع زیستی در بستر حقوق محیط زیست ایران و عهدنامه های بین المللی.

نویسنده : سید محمد زمان دریاباری، وکیل پایه یک دادگستری و رییس هیات مدیره موسسه حامیان طبیعت پاک

پست الکترونیک : greatkoorosh@yahoo.com      پایگاه اطلاع رسانی: tabiatpak.persianblog.ir

 

دیباچه :  قانون اساسی ایران  به محیط زیست، تنوع زیستی  و توسعه پایدار رویکرد ویژه ای داشته است.اصل پنجاهم قانون اساسی مقرر می دارد: «حفاظت از محیط زیست که نسل امروز و نسلهای بعدی باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی می گردد. از اینرو فعالیتهای اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند ممنو ع است »  این اصل  به مفهوم توسعه پایدار  پرداخته  و "حیات اجتماعی روبه رشد" را درگرو همبستگی بین "نسل امروز " و"نسل فردا" برمی شمارد و می توان  آن  را  "مشارکت اجتماعی " نامید که بنیانگذار این اندیشه "مزدک"   بزرگ فرهیخته  ایران باستان و همچنین  زرتشت پیامبر بوده که با آموزه هایشان، آدمی را از آلودگی آب ، خاک، هوا بازداشته و بر پشتیبانی از گونه های زیستی و محیط جاندار پافشاری نموده است. چرا که  دارنده آن را نه تنها این نسل بلکه، همگی  نسل های بشر که در آمدن و رفتنند ، می داند. اما پاسداری ازمحیط زیست چگونه وظیفه ای است ؟ این وظیفه صرفا عمومی است یا جنبه فردی، شخصی، ملی و بین المللی نیز دارد؟  آیا این وظیفه جنبه  ارشادی و اخلاقی  دارد یا الزام آور و مستوجب ضمانت اجراست ؟ رویکرد قانون اساسی و دیگر مقررات به تنوع زیستی که فرهیختگان محیط زیست سال 2010 را به پاسداشت آن پرداخته اند چیست؟ در این نوشتار مبانی مسوولیت  بین المللی ،دولتی و شخصی  حفاظت و حمایت از محیط زیست را  با رویکرد ویژه به تنوع زیستی بررسی  می کنیم.

1- تنوع زیستی و توسعه پایدار:

ماده هشتم کنوانسیون تنوع زیستی بر اهمیت پشتیبانی از زیست بومها و زیستگاههای طبیعی و حفظ جمعیت مانای  گونه ها و توسعه پایدار و سازگار با محیط زیست نزدیک به مناطق حفاظت شده تاکید نموده است.  قانونگذاری برای پاسداری از گونه های در معرض خطر و نابودی، از دیگر وظایف دولتها بر شمرده شده و در ماده نوزدهم این کنوانسیون بر بهره گیری از بیوتکنولوژی( فن آوری زیستی) پافشاری شده است. زیر ساخت تنوع زیستی ، حق توسعه و مسوولیت دولتها و پاسداری از منابع طبیعی  و محیط زیست است. پاکسازی آب، هوا، خاک به بهینه سازی زیست بوم جانداران می انجامد. حق توسعه  یکی از مهمترین دغدغه های نسل سوم حقوق بشر  است  که  بر پایه  بند یک ماده یکم  اعلامیه1986 سازمان ملل متحد، حق مسلّم بشری است  که به موجب آن همه مردم شایستگی مشارکت و سهیم و برخوردار شدن از توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را به گونه ای که در آن همه حقوق بشر و آزادی های اساسی تأمین شود دارا هستند. بیانیه ریو 1992 و بیانیه استکهلم 1972 ، بر پیوند تنگاتنگ پاسداری از محیط زیست و حق توسعه تاکید و از این پیوند، توسعه پایدار زاده شده است. به استناد اصل نخست بیانیه ریو، انسانها موضوع اصلی هر گونه توسعه اند و برخورداری از سلامت و توانائی های جسمی و روحی جزو حقوق انسانها در همگونی با سپهراست. بر پایه  اعلامیه توسعه هزاره مصوب سپتامبر 2000 میلادی ، تضمین امکان تداوم از نظر محیط زیست یکی از مهمترین  آرمانهای توسعه هزاره سوم تا سال 2015 میلادی است. متاسفانه هنوز هم نگرنده ویرانگری گسترده محیط زیست و تهدید تنوع زیستی گونه های جانوران و  گیاهان توسط بسیاری از دولتها و ملتها به بهانه های گوناگون صنعتی، بازرگانی و... هستیم .تالابهای زیبای جهان بر اثر حفاریها ، سدسازیهای غیر اصولی، واریز پسماندها و...می خشکند، گونه های کمیاب جانوری خشکزی و آبزی با شکار بی رویه و یا  ویرانگری زیستگاهایشان رو به نیستی اند، فیتوپلانکتونهای بد بو به دریاها و آبراه ها به دلیل واریز پسماندهای صنعتی و طبیعی یورش برده و آسیبهای فراوان می رسانند. امروز بیش از دیروز  به مفاد اعلامیه ها و کنوانسیون ها متعهدشده و باید پاسخگو تر باشیم. اما به بهانه های واهی به بر افروزش  جنگها، انقلابها و سرکوب  اعتراضهای مردمی دامن می زنیم و نه بیخبر بلکه باخبر از پایمال نمودن حقوق آیندگانیم چراکه بزرگی را سراسر به گفتار دانسته و از کردار نیک بی بهره ایم نیک می دانیم که جنگ افروزیها و سرکوبها نه تنها جانها و روانهای امروزیان را نشانه می گیرد بلکه بر جان و روان آیندگان نیز اثر گذار است. همگان از اثر ویرانگر  بمبارانها ،آزمایشهای هسته ای، جنگهای زمینی، دریایی و هوایی بر محیط زیست جاندار و بیجان با خبریم. همگان از گسترش بیماری هایی که سالها پس از رخدادهای فوق گریبانگیر بشر شده آگاهیم اما به خاطر خودخواهی خود این اصل مسلم را نمی پذیریم که بنی آدم اعضای یکدیگرند.

من : اینجانب سید محمد زمان دریاباری،وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دانشگاه هستم.به حقوق شهروندی،محیط زیست ،تاریخ و ادبیات علاقه بسیار دارم.
پروفایل سید محمد زمان دریاباری
ایمیل مدیر وبلاگ

» ابعاد حقوقی و کیفری ویرانگری منطقه حفاظت شده جاجرود...
» یورش به جاجرود....
» وای جنگل را بیابان می کنند...............
» سرود آریانی برای آریانا دریاباری
» تالاب گاوخونی هم خشکید..چه کسی پاسخگوست؟دریاباری.وکیل پایه یک دادگستری
» آموزش تنوع زیستی
» تنوع زیستی 2
» تنوع زیستی 1
» نظام حقوقی آریاییان و کیانیان-سید محمد زمان دریاباری
» نظام حقوقی ایلام باستان

» صفحه نخست
» عناوین مطالب وبلاگ
» اردیبهشت ٩۱
» فروردین ٩۱
» امرداد ٩٠
» تیر ٩٠
» دی ۸٩
» آبان ۸٩
» مهر ۸٩
» شهریور ۸٩
» تیر ۸٩
» آذر ۸۸
» آبان ۸۸
» شهریور ۸۸
» تیر ۸۸
» خرداد ۸۸
» اردیبهشت ۸۸
» فروردین ۸۸
» اسفند ۸٧
» بهمن ۸٧

» محیط زیست(٤)
» توسعه پایدار(۳)
» کارگاه حقوق بشر(٢)
» مسوولیت دولت(٢)
» میراث فرهنگی(٢)
» انتخابات ریاست جمهوری(۱)
» گازهای گلخانه ای(۱)
» سوختهای فسیلی(۱)
» منطقه حفاظت شده(۱)
» آریاییان(۱)
» معرفی موسسه(۱)
» لویزان(۱)
» پسماندها(۱)
» جنگل لویزان(۱)
» کمیته حقوقی محیط زیست(۱)
» حمایت از محیط زیست(۱)
» مسوولیت بین المللی(۱)
» حقوق محیط زیست(۱)
» مسوولیت فردی(۱)
» گازسوز شدن خودرو(۱)
» گونه های وحشی مهاجر(۱)
» کشند قرمز در خلیج فارس(۱)
» بحران کشند قرمز در خلیج فارس(۱)
» راهکارهای حقوقی رویارویی با کشند قرمز(۱)
» آموزش محیط زیست(۱)
» کنفرانس حقوق بشر و محیط زیست(۱)
» گزارش کنفرانس(۱)
» طبیعت بیجان(۱)
» کنفرانس حقوق بشر و محیط زیست ق بشر(۱)
» پیشینه خلیج فارس(۱)
» حق توسعه(۱)
» حقوق همبستگی(۱)
» محیط زیست و تنوع زیستی(۱)
» تنوع زیستی و آموزش(۱)
» گاو خونی(۱)
» جاجرود(۱)
» جشن ملی محیط زیست(۱)
» ورزش و محیط زیست(۱)
» تاریخ حقوق ایران(۱)
» تنوع زیستی(۱)
» کیانیان(۱)
» زیستکره(۱)
» حقوق بشر(۱)
» درخت(۱)
» شاهنامه(۱)
» حقوق شهروندی(۱)
» تغییرات آب و هوا(۱)

» سید محمد زمان دریاباری

  » اخبار فناوری اطلاعات
» شبکه اجتماعی بهشت من
» کلوب مدیران و متخصصان
» بلاگ های فارسی

Powered by Persianblog