«به نام جهاندار یزدان پاک»

1ـ دیباچه:

ـ درس تاریخ حقوق به بررسی تاریخ حقوق کشور و سیر تحولات حقوقی باستانی ایران می‌پردازد، بنابراین گستره مکانی این درس سرزمین ایران، و گستره زمانی آن از دوران پیش از آریائیان (در حدود ده هزار سال پیش از میلاد مسیح) تا زمان پایان نظام شاهنشاهی در ایران (عصر پهلوی) است.

همانگونه که می‌دانید تمدن کهن ایرانی که آثار آن در تپه سیلک کاشان، تپه حصار دامغان، تپه شوش و نیز چشمه‌علی و محلة قیطریه تهران است، در پردازندة آثاری است که نمایانگر وضعیت نظام حقوقی، اداری، مالی کارآمد در آن دوران است. آنچه که در درس تاریخ حقوق بدان پرداخته می‌شود از همین جا آغاز و ضمن بررسی نظام حقوقی ایلامیها به چگونگی ساختار نظام حقوقی و قواعد مادها- به عنوان نمونه پادشاهی «دیاکو» که با رأی اکثریت مردم برگزیده شده -و نیز دوران هخامنشیان، همچون بررسی مفاد اعلامیه حقوق بشر کوروش بزرگ پس از فتح بابل و ساختار اداری ، مالی ، حقوقی داریوش هخامنشی می‌پردازیم. همچنین ساختار حقوقی در دورة‌ اشکانیان، وجود 2 مجلس در این دوره، مقررات خانواده و حقوق بانوان در این عصر تاریخی و نیز رخدادهای حقوقی دوران ساسانیان، اقدامات اصلاح‌گرانه انوشیروان دادگر، ساختار قوانین و مقررات دین زرتشت و تأثیر آن بر جامعه از دیگر مورادی است که در دوران باستان بررسی می‌شود.

افزون بر این نیم نگاهی نیز به اسطوره‌های شاهنامه فردوسی بزرگ داشته و ساختار حاکمیت و نظام حقوقی پیشدادیان را بر پایه این کتاب بزرگ بررسی می‌کنیم. با فروپاشی نظام شاهنشاهی ساسانی و یورش تازیان به سرزمین ایران به سرکردگی عمر، نظام حقوقی ایران دستخوش دگرگونی‌هایی شد که برخی از این موارد را بررسی خواهیم کرد. بدیهی است که بررسی تحلیل نظام حقوق اسلامی و قواعد منتهی را در درس دیگری باید جستجو کرد.  بررسی مقرراتی چون یاسای چنگیزی، یرلیغ غازانی و تزوک تیموری و نقش ایرانیان  در رام نمودن  اقوام وحشی مغول بخش دیگری محتوای این در این است.

زیرا که در آن دوران بی‌قانونی و هرج و مرج، چارچوب مشخصی برای تخلفات و جرایم و امور مدنی و ... مشخص شده که هر چند با معیارهای امروزی ناسازگار بوده  ، اما به جهت آن که اقوام وحشی مغول را وادار به عمل به قوانین مدون می‌کرد، اهمیت دارد.

از دیگر موارد بررسی در درس تاریخ حقوق، ساختار حقوق و نظام قواعد و مقررات در عهد صفوی است که در این دوره تفکیک قواعد شرعی و عرفی را مشاهده می‌کنیم. قواعد حقوقی دوران زندیه و افشاریه را نیز مطالعه می کنیم. در دوران معاصر ریشه‌های انقلاب مشروطیت، محاکم شرع و عرف در عصر قاجار، اقدامات حقوقی امیرکبیر، برخی از قوانین مشروطه به ویژه قانون اساسی مشروطه، بررسی خواهد شد. در دوران پهلوی، نظام حقوقی آن دوره رخدادهایی مهم چون: محاکمه، 53 نفر در عصر رضاشاه پهلوی، محاکمه قاتلان سید حسن مدّرس و  تحولات حقوقی دوران دکتر محمد مصدق،  چکیده وار  بررسی خواهد شد.

گوش کن تاریخ را پاینده شو              وز نفسهای رمیده زنده شو

رشته ایام را آور بدست              ورنه گردی روز کور و شب پرست