- مسوولیت بین المللی دولتها در حفاظت از محیط زیست و تنوع زیستی :

کنوانسیون  تنوع زیستی مصوب 1992 اجلاس زمین  ریو دوژانیرو  که ایران نیز به موجب ماده واحده  مصوب 1375 مجلس شورای اسلامی به آن پیوسته از مهمترین مقررات بین المللی  است که بر مسوولیت دولتها در پاسداری از زیستگاههای طبیعی و توسعه ظرفیتهای علمی و فنی مربوط به تنوع زیستی و زیست بومهای زمینی ، دریایی و همچنین رفع نیازهای غذایی، بهداشتی و دیگر نیازهای جمعیتی رو به رشد جهان  و تشیق هکاری های بین المللی  برای حفظ تنوع زیستی و بهره گیری پایدار از گونه ها تاکید کرده است. همچنین دیباچه کنوانسیون تنوع زیستی یکی از زیر ساختهای همداستانی دولتها در تصویب این کنوانسیون  را در کنار پروا داشتن به ارزش ذاتی تنوع زیستی و ارزشهای اکولوژیکی، ژنتیکی، اجتماعی، اقتصادی،علمی، آموزشی، فرهنگی، بازآفرینی و زیبایی شناسانه تنوع زیستی و اجزای آن ، شناخت جایگاه  ارزشمند زنان در نگهبانی و کاربرد صحیح تنوع زیستی و تاکید بر نیاز به همدستی فراگیر زنان در همه رویه های سیاستگزاری و اجرایی برای نگهبانی از تنوع زیستی دانسته است.

زیر بنای اندیشه مسوولیت بین المللی پاسداری از محیط زیست ، اصل نقض وظیفه  است . به موجب این اصل که نخستین بار در سال 1928 میلادی در قضیه داوری بین آمریکا و کانادا که منجر به محکومیت کانادا به دلیل ورود خسارات ناشی از عملیات مربوط به ذوب مواد صنعتی اموال آمریکا در کلمبیا شد، هر دولت موظف به جلوگیری از اعمالی است که موجب وارد آمدن آسیب و خسارت به اموال اشخاص در قلمرو کشوری دیگر می شود. اصل 21 بیانیه 1972 استکهلم به این موضوع  اشاره  کرده  است.

گفتنی است: از تصویب بیانیه استکهلم که بر نقش بنیادی انسانها در نگهبانی از محیط زیست، منابع طبیعی زمین برای نسلهای آینده و تعادل بوم شناختی زیستکره از راه جلوگیری از گسترش آلودگی در آب، هوا، خاک و رویارویی با پدیده گرمایش زمین پافشاری  و آدمی را شکل دهنده طبیعت پیرامون خود معرفی کرده ، نزدیک به چهل سال می گذرد. شورای حکام برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (unep- -) از 1972  میلادی تا کنون نشستهای  بسیاری برگزار کرده و بیانیه های گوناگونی صادر نموده است. بسیاری از کشورهای حاضر در این اجلاس به کنوانسیون  1987 وین برای حفاظت از لایه ازن پیوسته  و متعهد شده اند تا از ویرانگری آن پرهیز نموده و پژوهش های بنیادی برای جلوگیری از نابودی لایه ازن به کار گیرند. از برگزاری همایش زمین و صدور بیانیه ریو که در آن بر پاسداری محیط زیست و توسعه ، بهینه سازی فرآوری و مصرف جهانی و به کارگیری ضمانت اجراهای مبارزه با آلودگی محیط زیست پافشاری شده ، نزدیک به بیست سال می گذرد.

گفتنی است :بیست سال پیش کنفرانس ریو دو ژانیرو برزیل 1992 به تصویب رسید که در آن،گرم شدن هوای زمین به عنوان یک دشواره زیست محیطی مطرح شده و سرانجام هنگامیکه  در کنفرانس زمین +5،  دستور کار قرن 21 تحت عنوان توسعه پایدار در نیویورک 1997، هفت مساله عمده( انتشار گازهای گلخانه ای ، آلودگیهای سمی و مواد زاید آبهای شیرین ،جنگلها ،ذخایر ماهیان ،خاکهای زراعی ، رشد بی رویه جمعیت ، عمیق شدن اختلاف بین فقیر و غنی ، قطع درختان جنگلی به صورت انبوه ،انتشار زایدات ناشی از صنعت )که می بایست دولتها در برابر آن مسوولیت داشته باشند عنوان شد. موضوعاتیکه همگی به نوعی تهدید کننده تنوع زیستی و محیط زیست بوده و موجب اثرگذاری زیانبار بر  چرخه زیست بوم ها و جمعیتهای درونی گونه های طبیعی و منابع ژنتیکی میشوند.

گفتنی است : مهمترین سند در خصوص تغییرات آب و هوا مدتهاست که در صنعتی ترین کشور جهان-نیو یورک 1992- به تصویب رسیده است. سندی که  به مسوولیت مشترک و  نیز جداگانه کشورها در راستای کاستن از اندازه تولید  گازهای گلخانه ای همچون متان، دی اکسید و مونوکسید کربن، ساختن حفره های برون بر این گازها از جوّ اتمسفر و همچنین توسعه پایدار اجتماعی و اقتصادی-که همگی تهدید کننده تنوع زیستی به شمار می آیند- اشاره کرده و حتی در بند هشتم ماده 4 آن بر نقش بیشتر کشورهای پیشرفته و صنعتی جهان در پاسداری از ترکیب جو اتمسفر  و بایستگی همیاری این کشورها با کشورهای در حال توسعه  و در معرض خطر  تاکید کرده است.  از تصویب پروتکل کیوتو در مورد کنوانسیون تغییرات اقلیمی بیش از ده سال می گذرد. سندی که به موجب ماده دوم آن بر ارتقای فعالیتهای پایدار مدیریت جنگلها ، جنگلکاری و ایجاد جنگلهای جدید و محدود کردن و یا کاهش گاز متان با بهبود مدیریت مصرف انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای تاکید و به موجب ماده نهم آن بر  تدوین برنامه های ملی تعدیل کننده تغییر آب و هوا جهت دستیابی به مکانیزم توسعه پاک پافشاری شده و در نهایت به آنجا رسیده اند که در بیانیه اجلاس جهانی توسعه پایدار-ژوهانسبورگ-2002   به تخریب محیط زیست ، گسترش بیابان زدایی، کاهش آبزیان، اثرات نا مطلوب تغییرات آب و هوا در بند 12 گواهی شده است.

اما برای ازبین بردن فاصله ها و جنگها، آزمایشهای اتمی جنگجویانه، نابودسازی جنگلها و هزاران پدیده ویرانگر ترکیب جوی زیستکره، چه اندیشیده شده؟ نتایج عملی و عینی این همه سند در این خصوص چه بوده است؟  آیا سردادن بیانیه ها، هشدارها و شعارهای دیگر در محکومیت تغییرات آب و هوا با داشتن لبخندی بر لب  و سرخوشی عمل به وظایف به اصطلاح بشردوستانه کافی است؟ در برابر آب شدن یخچالهای زمین و به زیر آب رفتن جزیره کشورها و مردمانشان، زایمانهای غیرطبیعی به جهت آلودگی بیش از پیش جو زمین، آثار بمبارانها و جنگهای چند سال گذشته بر تعادل آب و هوای زمین که با کمال تاسف پس از  امضای بسیاری از اسناد حقوق بشری فوق رخ داده چه اقدامی انجام یافته است؟ آیا نگرش سیاسی و اقتصادی به حقوق بشر  با کرامت والای انسانی همگون است؟  در این برهه از زمان شاید آنها که منافع جهانی و حقوق همبستگی را  بر هر چیز دیگر به جهت نداشتن وابستگیها و دلبستگیها روزمره برتری می دهند، سازمانهای مردم نهادند که هم در بیانیه ریو و هم در کنوانسیون  مقابله با تغییرات جوی آب و هوا به نقش اساسی آنها اشاره شده است.